historia gory sw. anny
Góra Św. Anny jest jednym z najpiękniejszych zakątków Śląska. Pielgrzymów przyciągają jej dwa klejnoty: cudami słynąca figurka św. Anny Samotrzeciej i kalwaria z kaplicami. Wzgórze annogórskie było i jest ulubionym celem pielgrzymów przychodzących z bliska i z daleka. W ciągu wieków góra miała różne nazwy. Jedna z najstarszych brzmiała: Góra św. Jakuba. Być może, tędy kiedyś prowadził szlak pątniczy do Santiago del Compostela. Pewne jest, że taki szlak wiódł z Estonii przez Śląsk (Mysłowice), a zatem także przez Górę Św. Anny. Do pątników idących tym szlakiem dołączali też Ślązacy.

Historia Gory Sw. Anny Z chwilą wybudowania kaplicy ku czci św. Jerzego, około 1420 r., przyjęła ona nazwę Góra św. Jerzego, która przetrwała do XVII w. Kojarzyła się z faktem, że niegdyś poganie w tym miejscu oddawali cześć bożkom. Jednak nie znaleziono żadnych przedmiotów kultu pogańskiego, jak to jest w przypadku Góry Ślęży. Góra św. Jerzego widnieje na przeróbce mapy Śląska Martina Helwiga (1561 r.) wykonanej przez A.Orteliusa (1592 r.). Gdy Gaszynowie w latach 1671-1673 rozbudowali kościółek pw. św. Anny (wzniesiony około 1480 r. przez Strzałów), przyjęła się nazwa Góra Św. Anny. Z biegiem lat nazwano ją Góra Chełmska. Nazwa ta widnieje w akcie fundacyjnym klasztoru franciszkanów z 16 VI 1657 r. Ma związek z legendą głoszącą, że św. Michał, pogromca szatana, na jej szczycie położył swój hełm. Inna interpretacja tej nazwy wywodzi ją ze starosłowiańskiego wyrazu "chołm", co oznacza pagórek.

Pierwszy kościół na Górze Św. Anny został zbudowany w latach 1480-1485 z fundacji braci Mikołaja i Krzysztofa Strzałów, właścicieli gruntów w Porębie, Leśnicy i Żyrowej. Był to czas, kiedy na Śląsku ożywił się kult św. Anny, wzmocniony synodem wrocławskim w 1509 r. Na tym synodzie postanowiono dzień św. Anny obchodzić bardzo uroczyście. Pierwszą zaś udokumentowaną wzmiankę o kościele na Górze Chełmskiej z 25 VI 1516 r. zawiera pismo biskupa wrocławskiego Jana V Turzo, dotyczące przekazania przez Mikołaja Strzałę kaplicy na Górze Chełmskiej pod aministrację proboszcza z Leśnicy.

Historia Gory Sw. Anny Istnienie kościółka potwierdza przemówienie archidiakona opolskiego, Jana Kuny, z 1599 r. W urzędowym piśmie dotyczącym kościoła parafialnego w Leśnicy przesłanym do biskupa wrocławskiego napisał on: "Ten kościół zasługuje na szczególną uwagę ze względu na jego kościół filialny na Górze Św. Anny, dokąd rokrocznie liczne pielgrzymki chodzą. Kościół ten już raz dostał się do rąk heretyków w wyniku zaburzeń luterańskich i kosztowało to niemało trudu, aby pozyskać go z powrotem". Już wtedy pielgrzymowali tam Ślązacy. Ranga tego miejsca musiała być wielka, skoro protestanci, których wówczas nazywano "heretykami", rozpoczęli o nie walkę. Protestanci nie uznają pielgrzymek, ale ponieważ choć na krótko zajęli to miejsce, to - widać - wysoko oceniali jego wartość i wpływy. Dostrzegali w nim ważny ośrodek kultu, stanowiący dla nich bastion reformacji i oddziaływania na tutejszy lud.

Ożywiony kult św. Anny i masowe pielgrzymki rozpoczęły się od momentu sprowadzenia relikwii rzekomo z Francji. Napływ pielgrzymów był bardzo wielki, stąd księża z Leśnicy nie potrafili podołać pracy. Pobożny hrabia Melchior Ferdynand Gaszyna, który w 1631 r. nabył Porębę i kościółek św. Anny na Górze Chełmskiej, postanowił ulżyć im i sprowadził zakonników. Daremnie przez 30 lat starał się o dominikanów z Raciborza, na próżno też prosił franciszkanów z Gliwic. Opatrzność Boska spełniła jednak jego życzenie.

W 1655 r. podczas najazdu szwedzkiego, reformaci lwowscy i krakowscy schronili się w gliwickim klasztorze Reformatów. Przebywając tam, skorzystali z zaproszenia hrabiego Melchiora Ferdynanda Gaszyny i przybyli na Górę Św. Anny. Hrabia Melchior uzyskał na to zgodę Karola Ferdynanda Wazy, biskupa wrocławskiego i płockiego. Od razu zamieszkali w Leśnicy przy cmentarnym kościele Matki Bożej, a dopiero później, po wybudowaniu klasztoru, przenieśli się na Górę Św. Anny.

Historia Gory Sw. Anny W uroczystość Wszystkich Świętych 1655 r. przybyli franciszkanie z prowincji małopolskiej na czele z o. Franciszkiem Rychłowskim (1655-1658), fundatorem konwentu i pierwszym w latach 1655-1658 przełożonym. W raz z przybyciem franciszkanów rozpoczęto budowę pierwszego drewanianego klasztoru. Budowa trwała cztery lata (1655-1659). Klasztor funkcjonował aż do wzniesienia klasztoru murowanego w 1749 r. Dnia 6 VIII 1656 r. franciszkanie otrzymali klucze do kościoła i akt darowizny terenu. W ceremonii wręczania kluczy uczestniczyli Sebastian von Rostocket, baron Ignacy Wilczek oraz ks. Konstanty Iwanicki, proboszcz z Leśnicy. Również w sierpniu król Jan Kazimierz potwierdził akt darowizny kościoła na rzecz franciszkanów. Hrabia był fundatorem pierwszego drewnianego klasztoru. Jego następcy, Jerzy i Adam Gaszynowie, byli budowniczymi kalwarii, a Antoni Franciszek i Adam odnawiali to miejsce. Ród Gaszynów pochodził z Gaszyna i Wierzchlesia w ziemi wieluńskiej. Pierwotnie nazwisko brzmiało Gaszyński. W 1673 r. Gaszynowie rozbudowali kościół, który został ponownie konsekrowany. Poświęcenia w dniu 30 IV 1673 r. dokonał bp Karol Franciszek Neander de Petersdorf. Poświęcił on również boczne ołtarze i dwa dzwony: św. Anny św. Franciszka.

W 1754 r. prowincjał o. Jacek Laskowski kazał rozebrać zmurszlałą wieżę kościelną. Z dokumentów w niej znalezionych można przypuszczać, że jeszcze przed przybyciem franciszkanów w 1655 r. wieża kościelna wznosiła się nad obecnym prezbiterium. W starej wieży znaleziono trzy monety z wizerunkiem króla Zygmunta III Wazy. Nowa wieża, wzniesiona w 1754 r., jest usytuowana w środku kościoła. Wybudował ją Antoni Nitze, a krzyż na wieży wykuł z żelaza Jerzy Suchow. W gałce umieszczono cztery srebrne monety króla Prus Fryderyka III. W latach 1851 i 1929 przeprowadzono kolejne remonty wieży. W czasie ostatniej renowacji, na przełomie lat 1997 i 1998, znaleziono m.in. ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Stanowi to niezbity dowód, że na śląskiej ziemi żywy był kult Czarnej Madonny.

Historia Gory Sw. Anny Wieża zegarowa w zwieńczeniu dachu kościoła została zbudowana w 1868 r. Przedsionek do kościoła pochodzi z czasów gwardiana o. Osmunda Laumanna (1872-1875). W przedsionku są płaskorzeźby przedstawiające modlitwę Jezusa w Ogrójcu oraz "Stabat Mater", czyli ukrzyżowanego Jezusa i stojącą Jego Matkę. W 1884 r. malarz Krachwitz z Ząbkowic Śląskich pomalował wnętrze kościoła farbą olejną. Przed rokiem 1947 w kościele ambona była usytuowana po prawej stronie, patrząc na ołtarz. Nad łukiem zaś była przedstawiona scena Ukrzyżowania i widniał napis: "Wykonało się. Tak Bóg umiłował świat", nawiązujący do motywu zbawienia, czyli do miłości bez granic Syna Bożego do ludzi. Obecny gotycko-barokowy wystrój kościół zawdzięcza rodzinie Józefa i Marii Mitschke z Głuchołaz, kiedy gwardianem był o. Bertold Altaner (1957-1962). Nie do końca wówczas wnętrze kościoła zdołano odnowić. Przeszkodził temu w 1964 r. wyjazd rodziny Mitschke do Niemiec. Po kilkudziesięciu latach Georg Mitschke, syn Józefa, przybywszy na Górę Św. Anny, w pełni zrealizował plan i zarazem testament swego ojca, odnawiając wnętrze kościoła.

Z okazji jubileuszu 500-lecia annogórskiego sanktuarium w latach 1979-1980 obok prezbiterium urządzono kaplicę wotywną ku czci Matki Boskiej Częstochowskiej. Ołtarz odlany jest z brązu. Na samej górze widnieją symbole Trójcy Świętej a poniżej Maryi Bogarodzicy. W bryłę brązu są wkomponowane miniaturki kościołów: bazyliki na Jasnej Górze, bazyliki św. Piotra w Rzymie, kościoła św. Anny w Jerozolimie, stojącego opodal sadzawki Betesda, kościoła franciszkańskiego w Opolu, gdzie znajduje się najstarsza na Śląsku kaplica św. Anny, kościoła św. Anny w Oleśnie oraz kościoła na Górze Św. Anny.

W nastawie ołtarzowej są rzeźby papieża Jana Pawła II, postacie fundatorów klasztoru - Melchiora Ferdynanda Gaszyny i Jerzego Adama Gaszyny, a także scena przekazania franciszkanom kluczy do kościoła św. Anny. Jest tam także postać św. Dunsa Szkota, franciszkanina, który swoimi pracami teologicznymi przyczynił się m.in. do uchwalenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Obok ołtarza w oknach są dwa witraże przedstawiające św. Jacka Odrowąża i św. Maksymiliana Marii Kolbego.

W kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej znajduje się zejście do podziemi, gdzie pochowani są możni XVIII i XIX stulecia, wśród nich m.in. wielka podczaszyna krakowska Kunegunda Dembińska, która zmarła nagle podczas pielgrzymki na Górę Św. Anny w 1770 r., generał i minister wojny króla Augusta II hrabia Piotr Robert Lagnasco i jego małżonka Maria Józefa von Toporek, a także członkowie rodów szlacheckich Kalinowskich i Gaszynów.

Historia Gory Sw. Anny Tytuł bazyliki mniejszej kościół annogórski otrzymał 20 VI 1980 r. dzięki staraniom biskupa opolskiego Alfonsa Nossola z okazji 500-lecia tego sanktuarium. Kardynał Władysław Rubin, prefekt Kongregacji dla Kościołów Wschodnich, odczytał dekret Stolicy Apostolskiej, na mocy którego kościół św. Anny został bazyliką mniejszą. Fakt ten upamiętnia tablica z inskrypcją. Uroczystości 500-lecia sanktuarium annogórskiego odbyły się 28 VI 1980 r. z udziałem Episkopatu Polski. Przewodniczył im kardynał Władysław Rubin. W czasie sumy pontyfikalnej do zebranych pielgrzymów przemówił z taśmy magnetofonowej Jan Paweł II. W czasie swojej drugiej pielgrzymki do ojczyzny 21 VI 1983 r. odwiedził on także Górę Św. Anny. Tutaj modłił się, a potem spotkał z franciszkanami. Wydarzenie to upamiętnia tablica z napisem: "21 VI 1983 r. Modił się tu Ojciec Święty Jan Paweł II". Po południu Jan Paweł II uczestniczył w nieszporach na annogórskich błoniach. Wtedy też od diecezji opolskiej otrzymał ważący 17 kg srebrny relikwiarz z relikwiami św. Jacka i blogosławionych Cesława i Bronisławy, pochodzących z rodu Odrowążów z Kamienia Śląskiego. Relikwie diecezja opolska otrzymała z Krakowa i Wrocławia - miejsc pogrzebania świętych - wraz z pismami potwierdzającymi ich autentyczność.


Tekst zaczerpnięty z publikacji:
"Pielgrzymi szlak na Górę Św. Anny" - ks. Jan Górecki (Instytut Górnośląski)

Zdjęcia archiwalne dzięki uprzejmości portalu:
http://dolny-slask.org.pl/507353,Gora_Swietej_Anny.html



Poniżej bardzo ciekawy film przedstawiający Górę Św. Anny w 1938 roku: